Tarczałowicz Jan Adam (1869–1923), architekt, krytyk sztuki.
Ur. 16 XII w Bochni, był synem Ferdynanda, malarza kościołów, i Ludwiki Chochorowskiej (Hochorowskiej). Miał brata Michała Hieronima (ur. 1870), malarza, oraz siostry: Zofię (ur. 1874) i Annę (ur. 1876).
T. ukończył gimnazjum realne lub szkołę realną z maturą, zapewne w Bochni lub Krakowie; w l. 1894–7 studiował w Szkole Politechn. we Lwowie na Wydz. Budownictwa Lądowego. W r. 1896 wygrał konkurs na projekt odznaki dla członków lwowskiego Tow. Politechnicznego. Po ukończeniu studiów odbył służbę wojskową w armii austro-węgierskiej jako jednoroczny ochotnik, a następnie przebywał we Lwowie, praktykując u architekta i budowniczego Włodzimierza Podhorodeckiego. Kilka rysunków T-a z tego czasu, przedstawiających odrzwia lwowskich kamienic przyrynkowych, zamieszczono w książce Władysława Łozińskiego „Sztuka lwowska w XVI i XVII wieku” (Lw. 1898). W Tow. Politechnicznym wygłosił w r. 1900 odczyty O renesansie w Polsce oraz O zabytkach architektury Podola galicyjskiego. Biuro projektowe Jana Lewińskiego wykonało w r. 1901 wg jego szkicu projekt lwowskiej willi Domagalskiego, zaplanowanej jako murowany budynek z detalami w stylu zakopiańskim. Pomysł wywołał dyskusję prasową na temat możliwości przenoszenia rozwiązań typowych dla budownictwa drewnianego do obiektów murowanych; T. zabrał w niej głos twierdząc, że detale zakopiańskie można wykonać również w kamieniu i cemencie (wskutek interwencji władz budowlanych projekt uległ jednak niekorzystnym modyfikacjom). Ok. r. 1904 zaprojektował T. na cmentarzu paraf. w Brzesku Nagrobek Sumińskich (Ożegalskich), nadając mu formę niewielkiej neogotyckiej kapliczki o ścianach zdobionych ceglanymi fryzami arkadkowymi, z sygnaturką na dwuspadowym daszku. W l. 1907–11 pracował jako nauczyciel i gospodarz klasy ciesielskiej w szkole zawodowej przemysłu drzewnego w Zakopanem. Wszedł w skład rady gminnej i wstąpił do Tow. Tatrzańskiego, po czym w grudniu 1907 został członkiem zarządu jego zakopiańskiego oddz. narciarzy. W styczniu 1909 był jednym z sygnatariuszy odezwy Tow. Tatrzańskiego, która przyczyniła się do powstania w grudniu t.r. TOPR. Wg projektu T-a powstał w l. 1908–9 neogotycki kościół p. wezw. Matki Bożej Królowej Polski w Ustrzykach Dolnych. Świątynia o skomplikowanej bryle, opięta szkarpami, z asymetrycznie usytuowaną wysoką wieżą, została wzniesiona z cegły i wykończona kamiennymi detalami. Natomiast zaprojektowany w r. 1909 drewniany kościół paraf. p. wezw. Matki Bożej Szkaplerznej w Witowie koło Zakopanego (zrealizowany w l. 1910–13), nawiązywał formą do budownictwa miejscowego. W tym okresie na posiedzeniach Komisji do badania historii sztuki w Polsce AU w Krakowie T. kilkakrotnie przedstawiał swoje badania m.in. cerkwi w Buczaczu, Husiatynie, Gródku i Nowosiółce oraz drewnianej dzwonnicy przy kościele p. wezw. św. Mikołaja w Bochni („Spraw. Kom. Hist. Sztuki” T. 9: 1913 z. 3–4).
W r. 1910 został T. inspektorem szkół przemysłowych uzupełniających i ponownie zamieszkał we Lwowie. Wstąpił do założonego tam w r. 1908 Tow. Heraldycznego, a w r. 1910 do Polskiego Tow. Politechnicznego. Na łamach wychodzącego we Lwowie pisma „Sztuka” zamieścił w r. 1911 artykuł polemiczny W sprawie pomnika Smolki (z. 4) oraz rozprawę Petrus Henrici de Polonia (z. 6), próbującą udowodnić polskie pochodzenie Piotra Parlera. Swoje poglądy na temat sytuacji sztuki polskiej zawarł w recenzji z otwartej w grudniu 1911 „Pierwszej wystawy współczesnej polskiej sztuki kościelnej w Krakowie” („Sztuka” 1912 z. 1). W artykule Zamknąć okna skrytykował stanowisko Stanisława Witkiewicza, a zwłaszcza jego tendencję «wybijania okien» na Europę. Ulegał wówczas poglądom Jana Sasa-Zubrzyckiego, a przede wszystkim Ludwika Stasiaka; należał do założonego przez niego w r. 1911 w Krakowie Tow. im. Wita Stwosza i starał się udowodnić, że rzeźbiarz ten był Polakiem. W napisach na piętnastowiecznym ołtarzu głównym kościoła p. wezw. św. Wolfganga w Sankt Wolfgang w Austrii oraz na nastawie ołtarza Trójcy Świętej z kaplicy Świętokrzyskiej w katedrze krakowskiej dopatrzył się sygnatury Stosza (Doniosłe odkrycie o Stwoszu, „Dzien. Polski” 1912 nr 49), a w artykule Jutrznia duchów („Sztuka” 1912 z. 2, 5) poparł teorie Stasiaka. Gromadził materiały na temat polskich świątyń drewnianych i w r. 1912 miał przygotowane do druku opracowanie Drewniane budownictwo kościelne i polichromie wnętrz kościołów w Polsce (niewyd., rkp. zaginął). Od t.r. był dyrektorem nowo powstałej Szkoły Rzemiosł Budowlanych w Buczaczu. Zaprojektował t.r. (na istniejących fundamentach) jednonawowy kościół paraf. p. wezw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w pobliskich Trybuchowcach, który przez skomplikowaną sylwetę i asymetryczne usytuowanie wieży nawiązywał do twórczości Teodora Talowskiego (ukończony w l. dwudziestych). W r. 1913 zaprojektował drewniany kościół paraf. p. wezw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Jurkowie koło Limanowej; trójnawowa świątynia nawiązywała formalnie do architektury barokowych kościołów murowanych, jednak T. zastosował w niej charakterystyczną dla budownictwa drewnianego konstrukcję słupowo-zrębową (projekt zrealizowano w r. 1914). Wobec inwazji rosyjskiej w czasie pierwszej wojny światowej ewakuował się T. do Pragi; tam na początku r. 1915 napisał obszerną rozprawę Wit Stwosz. Twórca rycin (mszp. w B. Jag.).
Po r. 1918 mieszkał T. z żoną w Krakowie przy ul. Łobzowskiej. W Muz. Przemysłowym wygłosił w r. 1922 cykl odczytów poświęconych Stoszowi. Zapewne w tym czasie został profesorem Wyższej Szkoły Przemysłowej w Krakowie. W r. 1923 leczył się w Krajowym Zakładzie dla umysłowo i nerwowo chorych w Kobierzynie pod Krakowem; z powodu niewydolności serca zmarł tam 9 VI 1923; został pochowany w Krakowie na cmentarzu Rakowickim (kw. 2 rząd południowy).
T. był żonaty z Emilią z Turowskich 1.v. Kowalewska (1868 lub 1872 – 1947). Brak informacji o potomstwie.
Łoza, Architekci; PSB (Stasiak Ludwik); – Biernat M., Kościół parafialny p.w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Trybuchowcach, w: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego woj. ruskiego, Kr. 2010 XVIII; Brensztejn M., Styl polski, „Ateneum” 1903 z. 6 s. 107; Kleczkowski P., Des conférences sur Wit Stwosz, „Pologne” T. 1: 1922 nr 3 s. 149–51; Kopera F., Lepszy L., Kościoły drewniane w Galicji Zachodniej, Kr. 1916 s. 56; Krawczyk J., Galicyjskie szkolnictwo zawodowe w l. 1860–1918, Kr. 1995; Księga pamiątkowa Tow. „Bratniej Pomocy” słuchaczów Politechniki we Lwowie, Lw. 1897 s. 273 poz. 2614; Lewicki J., Między tradycją a nowoczesnością: architektura Lwowa lat 1893–1918, W. 2005; Pamiętnik III Zjazdu Historyków Polskich w Krakowie urządzonego przez Tow. Hist. Lwowskie, Kr. 1901 II 84–5, 95; Pinkwart M., Zakopiańskim szlakiem Mariusza Zaruskiego, W.–Kr. 1983 s. 46, 72; Polskie Towarzystwo Politechniczne we Lwowie 1877–1927 (Księga pamiątkowa), Lw. 1927 s. 96; Ruszczyk G., Drewniane kościoły w Polsce 1918–1939. Tradycja i nowoczesność, W. 2001; – Listy Stanisława Witkiewicza i jego korespondentów, Kr. 1979 cz. 1; „Roczn. AU” 1908/9 s. 79; Statystyka stowarzyszeń zarobkowych i gospodarczych w Galicji z Wielkim Księstwem Krakowskim za rok 1906, Lw. 1907; Szematyzmy Król. Galicji za l. 1907–14; XXXV Sprawozdanie Wydz. Głównego Tow. Politechnicznego we Lwowie za r. 1911, Lw. 1912 s. 34; – „Architekt” 1910 z. 11 s. 172–3; „Gaz. Lwow.” 1913 nr 74; „Kur. Warsz.” 1912 nr 65 (wyd. wieczorne); Kalendarzyk profesorski na rok 1913 Tow. Nauczycieli Szkół Wyższych, Lw. 1913 s. 72; „Mies. Herald. Organ Tow. Herald. we Lw.” R. 6: 1913 nr 1–2; „Nowa Reforma” 1914 nr 127 (dod. liter.); „Przegl. Krytyki Artyst. i Liter.” 1912 nr 53 s. 13–14; „Przegl. Techn.” 1908 s. 399–401; „Rękodzielnik” R. 2: 1913 nr 1; „Rozwój” 1912 nr 38; „Słowo Pol.” 1900 nr 558; „Tyg. Ilustr.” 1901 nr 36 s. 699–700; Arch. Narod. w Kr.: sygn. U.Z.170 (Księga zmarłych obcych Chrześcijan i Izraelitów r. 1923) nr 58; Arch. Narod. w Kr., Oddz. w Spytkowicach: sygn. 29/3253/4, Szkoła Przemysłu Drzewnego w Zakopanem 1909–1910; B. Jag.: rkp. 10060 IV (Koresp. W. Łozińskiego z l. 1861–1913) k. 95–7; Paraf. rzymskokatol. p. wezw. św. Mikołaja w Bochni: Liber Baptisatorum, t. 25 (1861–78), t. 26 (1878–89).
Joanna Daranowska-Łukaszewska